Te dammen, te dammen, te dammen, de hele tijd

Meindert Talma: een tourverslag en een aanbieding

Barend Brieffies van Excelsior Recordings: of ik een persoonlijk stuk wil schrijven over mijn album Jannes van der Wal voor de nieuwsbrief. Prima, maar dan wel een longread, want ‘De ballade van Jannes van der Wal’ is ook geen kattenbelletje. Het is een tourverslag geworden van alle damoptredens die ik alleen en samen met Johan Kooi (drums), Janke Brands (bas), Jan Pier Brands (gitaar), Herman Grimme (piano) en Jochem Schouten (geluidsman en chauffeur) heb gedaan, met zoveel mogelijk aandacht voor de damcultuur. De titel is trouwens een regel uit het tweede couplet van de Jannesballade.

28 augustus. Opeinde.

Leo Blokhuis twittert om 23.43: "Straks @meinderttalma op radio2. Jannes van der Wal. Een stukje. Want 22 minuten is best lang op de radio..." Ik zou denken: dat scheelt Leo en zijn collega’s toch mooi zes praatjes voor evenzovele plaatjes, maar dat praten vinden ze natuurlijk een van de leukste aspecten aan hun vak. Bovendien heeft Leo wel een punt zo merk ik acht uur eerder aan den lijve in Opeinde, een dorp vlakbij Drachten. Ik ben daar op deze warme zondagmiddag terecht gekomen omdat beroepsdammer Auke Scholma zijn 60e verjaardag viert in de tuin bij het 'Oude Huis', een monumentaal boerderijtje achter de voormalige ouderlijke woning uit 1668 dat helemaal in het groen verscholen is. Auke, eenmalig Nederlands kampioen dammen, heeft mij uitgenodigd omdat hij in september vijf keer een damsimultaan bij onze optredens zal verzorgen en bij die optredens ook zal gaan vertellen over zijn (jeugd)vriend Jannes van der Wal en de damsport. In de uitnodiging staat geschreven dat Auke een verhaal zal vertellen over zijn vader die vanaf 1945 met zijn vrouw een veeartsenpraktijk was begonnen in Opeinde. Zo kan hij mooi even oefenen voor zijn Jannesverhaal bij onze optredens, vertelt Auke mij: “Ik wil gewoon voor de vuist weg vertellen, uit mijn blote hoofd, en ik wil even kijken of dat ook werkt.” Ik geef Auke mijn kersverse cd en tot mijn vreugde kan ik ook een cd overhandigen aan eregast Tryntsje van der Wal, de moeder van Jannes, die in Opeinde woont en die Auke Scholma al heel lang kent.

De vader van Jannes van der Wal is te doof om op drukke bijeenkomsten te komen en is er daarom helaas niet bij. Ook kan ik een cd overhandigen aan damlegende Harm Wiersma, die komende zondag de damsimultaan zal doen na het eerste Jannesoptreden op ITGWO. Of beter gezegd, het 2e Jannesoptreden, want tot mijn verrassing komt Auke aanzetten met een ghettoblaster, zeggende dat hij voordat hij zijn verhaal gaat vertellen, graag even alle aanwezigen in de tuin 'De ballade van Jannes van der Wal' wil laten horen. Helaas slaat de cd-speler al halverwege het 1e couplet over en bij het doorspoelen, blijkt dat de cd-speler niet opgewassen is tegen de natuurlijke elementen of de lengte van de ballade. “Dan moat er it mar even sjonge”, zegt iemand van de aanwezigen. Ik twijfel even, maar neem dan de uitdaging aan, want met de 'Koning van de kluts' ben ik het wel gewend om a capella te zingen. Deze ballade is echter wel andere koek. Na 6 lange coupletten merk ik op: “We zijn nu op de helft”. Gelukkig breng ik het lied tot een goed einde en kan hierna Auke uit zijn blote hoofd zijn verhaal over zijn vader en de familiegeschiedenis beginnen die tot mijn verbazing bijna drie kwartier duurt, twee keer zo lang als mijn lied over Jannes.

4 september. ITGWO; De Bolder op Vlieland.

Eerste damoptreden met band. Aangedaan publiek en lovende live-recensies. Voor het eerst zie ik (47 jaar) mezelf in een artikel terug als middelbare man. Fiona Fortuin van Noisey, het muziekmagazine van VICE Nederland schrijft: "De mooiste ontmoeting is die met Meindert Talma, een wat oudere, stugge man uit Groningen die op de vroege zondagmiddag in de Bolder is om onder meer een lied van 22 minuten te spelen. Deze gezongen biografie over Jannes van de Wal is naast gortdroog ook hartverscheurend.” Ik schuif nog even aan in de damsimultaan tegen Harm Wiersma, maar kan de kop er niet goed bijhouden en verlies al voor het middenspel.

14 september. Café De Amer; Amen.

Nadat ik op deze uitzonderlijk warme septemberavond heb uitgelegd dat er na de damset een korte pauze is en hierna in het cafégedeelte de damsimultaan plaatsvindt en in de zaal de band tegelijkertijd de set ‘Terug naar Surhuisterveen’ zal spelen, opent Auke Scholma de avond. Maximaal een kwartier heb ik hem een paar keer nadrukkelijk bevolen. Gestoken in een blauwe stofjas van zijn vader haalt Auke herinneringen op aan zijn vriend, waarbij hij gebruikmaakt van het persoonlijke archief van Jannes dat hij na het overlijden van Jannes beheert. Een citaat uit een brief die Jannes tijdens een kort verblijf in een psychiatrische inrichting aan Auke schreef, maakt de meeste indruk. Jannes overwoog uit het leven te stappen, maar werd gehinderd door het feit dat hij de volgende dag naar de tandarts moest. Auke is niet te stoppen. Al een half uur duurt zijn conference nu… Mijn bandleden kijken me zo nu en dan wanhopig aan. Pas na 50 minuten is hij eindelijk klaar en maakt hij plaats voor de band.

17 september. Barontheater; Opende.

Op advies van Jan Pier interview ik Auke Scholma nu in het midden van de damset. Zo kan ik het gesprek sturen, en ook een einde van een antwoord afdwingen. Werkt prima en Auke vertelt prachtige anekdotes. Mijn ouders, de ouders van Janke en veel oude vrienden en bekenden uit Surhuisterveen (buurdorp van Opende) zijn vanavond aanwezig. Henk Postma, de vroegere café-eigenaar van Het Aansteekhuisje (door ons altijd Henk en Etsje genoemd), waar ik vroeger met mijn vrienden bijna elke vrijdagavond aanstak, is er ook. Na afloop hebben we het over mijn boek-en-cd-presentatie in oktober 1999 van Dammen met ome Hajo in het Aansteekhuisje, waarbij ik vooraf een damsimultaan hield tegen familieleden. Henk vertelt dat Jannes ook eens een damsimultaan heeft gedaan in het Aansteekhuisje. Jannes bleef maar plakken, en omdat er geen bus meer van Surhuisterveen naar Groningen reed, vroeg hij of hij bij Henk en Etsje kon blijven slapen. Henk had hier geen trek in. Gelukkig voor Jannes was er nog een stamgast die Jannes die nacht een slaapplek aanbood.

23 september. Nieuwe Anita; Amsterdam.

Volle bak. Veel dammers waaronder vijfvoudig Nederlands kampioen Kees Thijssen en drievoudig Nederlands kampioen Hans Jansen.  Op de terugweg vertelt Herman in het busje dat hij een poosje met Hans Jansen heeft gesproken voor het optreden.  Hans zat begin jaren ‘70 bij hem in de klas op de Gemeentelijk Scholen Gemeenschap in Emmen. Hij herinnerde zich Herman nog wel en ze begonnen de gebruikelijke herinneringen aan leraren en klasgenoten uit te wisselen toen Hans opeens een gedetailleerde verhandeling begon over de Noord-Koreaans leider Kim-Jong-Il die een grote hekel aan Jazz had en daarom het spelen van en luisteren naar Jazz verbood. Het werd een lang en geagiteerd betoog en Herman had zich na een paar minuten maar verontschuldigd met de mededeling dat hij zich op het optreden moest voorbereiden. Later die avond herinnerde Herman zich dat hij ooit had gehoord dat Hans zich tijdens zijn studietijd in Groningen had aangesloten bij de van oorsprong Zuid-Koreaanse Moonsekte. Dat verklaarde misschien het een en ander.

24 september. Vera; Groningen.

Op de sterfdag van Jannes (20 jaar geleden) is de Grote Zaal in Vera lekker vol en Auke, die ik op het podium roep na ‘When I play draughts, I don’t feel hungry’, is goed op dreef met mooie verhalen over zijn jaren met Jannes in Groningen. Auke wijst in het publiek en zegt dat de twee Nederlandse topdammers Roel Boomstra en Wouter Sipma ook in het publiek staan. Even later kan ik de in Groningen woonachtige Roel Boomstra (rood shirt; 23 jaar) en Wouter Sipma (22 jaar) de hand schudden en enkele vragen stellen aan Boomstra, die met zijn secondant Sipma begin december de strijd op gaat nemen in zijn WK-match tegen Jan Groenendijk.

Hierna spelen we de Jannesballade. Het publiek is muisstil tijdens het lied en die geladen sfeer zorgt voor een emotionele ontlading na de laatste klanken.  

25 september. Worm; Rotterdam.

De ochtend na Vera staat Jochem al weer voor mijn katerige neus. Het wordt in Rotterdam niet een heel druk, maar wel een sfeervol middagoptreden in het voormalige NRC-gebouw. Helaas te weinig dammers voor een damsimultaan, maar  Auke is er niet rouwig om: “Dan kan ik ook een keer jouw liedjes over Surhuisterveen horen.”

8 oktober. Hof van Schoterland; Mildam.

Op 19 januari 1974 staat er een interview met de 17-jarige Jannes van der Wal in de Leeuwarder Courant waarin hij meedeelt dat hij beroepsdammer wil worden.  

Jannes speelt dan voor het vierde jaar bij damclub Heerenveen die de laatste jaren hun wedstrijden spelen in het Hof van Schoterland. Henk Hosper, eigenaar van dit restaurant-partycentrum is tevens voorzitter van damclub Heerenveen.  Jammer dat er verder in de damwereld bijna geen eigenaren zijn van café’s of partycentra.

18 november. Lawei; Drachten.

Harke van der Wal, de broer van Jannes, staat op onze gastenlijst. De volgende dag stuurt hij een email met deze PS naar aanleiding van mijn clip van ‘Surhuisterveen’, een lied uit de set na de pauze: “Grappig dat jij als jongen ook hebt gekorfbald. Weet je wel dat Jannes en ik dat ook deden, bij SIM (Samenspel Is Macht) in Nijbrêge? Jannes tot zijn 14e, daarna was het voor hem niet meer te combineren met de damwedstrijden die steeds op zaterdag werden gehouden.” Harm Wiersma geeft een damsimultaan in de Lawei. Een week later schrijft de zesvoudig wereldkampioen dammen over onze samenwerking in zijn wekelijkse Telegraafcolumn. Zijn slotzin luidt: “Nu kwam nog 7. 41-36, 24-29 8. 33 x 24, 20 x 29 en werd zwart gered door de gong met een remise-aanbod want, het Cultureel centrum ging sluiten.”      

26 november. Explore The North; Friesche Club te Leeuwarden / Wintertuin; Doornroosje te Nijmegen.

Ons optreden begint al om 14 uur, maar dat is gelukkig geen beletsel voor een volle bak.  Het blijft bijzonder dat die 22 minuten van de Jannesballade bijna altijd moeiteloos, als in een soort roes voorbijgaan. Is voor het grootste gedeelte te danken aan de respons van het publiek die, vermoed ik, door de combinatie van de beelden en de muziek altijd zeer aandachtig het lange lied volgt.  Na het optreden nog vlug een bijdrage bij de Hobbyrockers op de kegelbaan in dezelfde Friesche Club en dan snel in mijn eentje in de trein naar Nijmegen voor het Wintertuinfestival in Doornroosje. Op verzoek van Wintertuin hebben de Arnhemse Meisjes een choreografie bedacht op ‘Dam Dam Dam’, het muzikaal mooiste lied op het album.

In de artiestenfoyer vertelt geheugenpsycholoog Douwe Draaisma mij dat hij in zijn jonge jaren op een damclub heeft gezeten en ook eens tegen Jannes van der Wal heeft gedamd.  

2 december. Van Swinderen Huys; Groningen.

’s Middags wordt er in Zuidhorn een pakketje (afzender onbekend) bezorgd met daarin de speciale Wereldtitel Dammen 2016 hoodie van TopNotch en Young Capital. Dat komt mooi uit, want ik had na de succesvolle campagne van TopNotch met Ronnie Flex en Jiggy Djé als grote Damevangelisten (“Dammen is hip, dammen is cool”) een dag eerder het lied Dammen is cool (dankzij Jan & Roel) geschreven nadat onze dochters van 8 en 11 (ze zingen de refreinen in de videoclip) na het zien van Jan en Roel in DWDD met mij willen dammen.

’s Avond zing ik in mijn gloednieuwe hoodie in het Van Swinderen Huys voor een zaaltje vol dammers en dambestuurders mijn kersverse damlied plus nog ‘Strategieën van de ziel’ en de Jannesballade.  Morgen zal in dit monumentale pand de 1e ronde van de WK-match plaatsvinden. Verschillende dammers zijn jaloers op mijn hoodie, dat een collector’s item blijkt te zijn. Ik raak in gesprek met Harry Otten, de president van de werelddambond. Deze oud-weerman van RTL 4 vertelt mij dat Roel en Jan na het WK eerst hun studie moeten afmaken omdat dammen geen beroepsperspectieven biedt.  De winnaar van dit WK ontvangt 18.000 euro. Bij de wereldtitel schaken is het prijzengeld 1 miljoen dollar. Dammen blijft het poor man’s chess.

7 december. Stadhuis; Wageningen.

Na vier rondes in de thuisstad van Roel Boomstra verhuis het damcircus naar Wageningen, de woonplaats van Jan Groenendijk. Jan staat met 5-3 achter, maar de 18-jarige dammer met het rode haar maakt in het stadhuis van Wageningen, waar morgen de WK Match wordt voortgezet, een montere indruk en laat aan iedereen die het maar wil zijn kaarttrucs zien. Ik schuif nog even aan in de simultaan tegen Nederlands kampioene Heike Verheul en geef tijdens het middenspel op. Damlegende Ton Sijbrands is aanwezig en Jan en Roel zitten op de eerste rij als ik mijn liedjes zing.  

8 december. Café Loburg; Wageningen.

Ik heb in hetzelfde hotel geslapen als de dammers en dambestuurders. Bij het ontbijt schuift Jan Groenendijk als een van de laatsten aan. Zijn secondant zit er al een tijdje. Al snel heeft Jan weer een spel kaarten in zijn handen. Roel Boomstra zag ik eerder in stilte ontbijten met zijn twee secondanten Rob Clerc en Wouter Sipma. Om 17 uur word ik door een Wageningse dammer naar café Loburg getaxied, waar ik ’s avonds met de band zal spelen. We hebben het over het dramatische verlies van Jan van vanmiddag. Het heeft er alle schijn van dat de grotere dambagage en langere voorbereiding van Roel zich gaan uitbetalen. Het drumstel mag niet worden versterkt, zegt technicus Rien van café Loburg, anders wordt de pizzeria-eigenaar boven het café kwaad. Heel erg kwaad. Het geluid mag dus niet te hard, anders komt de pizzaman naar beneden en dat wil je niet meemaken, volgens Rien. Na het optreden vertelt onze geluidsman Jochem dat er een paar keer met een stok op de ruit is getikt, ten teken dat de muziek te hard was. Maar de pizzeria-eigenaar, die de band heeft ontmoet toen we bij hem dineerden, is niet naar beneden gestormd. Hij had natuurlijk ook wel door dat met drie mannen van twee meter (Jan Pier, Jochem en ik) het een ongelijke strijd voor hem en de andere pizzabakkers zou worden. Voor het eerst word ik in mijn leven geïnterviewd door een vlogger en wel door de fanatieke Wageningse jeugddammer Akosh Kardos die ik ook al gisteren in het stadhuis aan de gang zag. Dat wat betreft het tourverslag. Ik zou zeggen: leen dat dambord en schijven van je ouders en ga dammen en zet ter inspiratie, als het dammen niet zo goed lukt, even het album Jannes van der Wal op.

U kunt de twee sets ‘Jannes van der Wal’ en ‘Terug naar Surhuisterveen’ nog zien op:

22 januari 2017: Hedon Zwolle

27 januari 2017: Tivoli-Vredenburg te Utrecht

12 februari 2017: De oude dorpskerk te Twijzel

5 maart 2017: De Harmonie te Groningen

Juli 2017: Zwarte Cross

Namens de band zeg ik: “Tot ziens.”

En tenslotte nog even de business:
Koop het album Jannes van der Wal van ondergetekende + twee andere Meindert Talma albums naar keuze voor slechts €25
Meindert Talma - Jannes van der Wal
Meindert Talma - Kriebelvisje
Meindert Talma - Tamango (+DVD)
Meindert Talma & De Rode Kaarten - Eenmaal Oranje
Meindert Talma - The Melisma Saxophone Quartet - Werkman
Meindert Talma & The Negroes - Meindert Talma & The Negroes
Meindert Talma - Nu Geloof Ik Wat Er In De Bijbel Staat